ศึกษาดูงาน ณ โรงโอ่งรัตนโกสินทร์1: องค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาดูงาน

โรงงานรัตนโกสินทร์เครื่องเคลือบดินเผา

กำเนิดโรงงาน :

โรงงานรัตนโกสินทร์ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2515 โดยคุณรัตนชัย โฆษะบดี เป็นผู้ก่อตั้งและบริหารงาน ปัจจุบันนี้บุตรธิดาเป็นผู้บริหารงานแทน ซึ่งเนื้อที่เดิมที่เริ่มก่อตั้งนั้นมีเพียง 7 ไร่ แต่ปัจจุบันได้ขยายกิจการออกเป็นถึง 22 ไร่แล้ว

แหล่งดิน

1. ดินที่ใช้อยู่เป็นดินท้องนา ก่อนที่จะนำมาใช้จะต้องลอกหน้าดินออกก่อนประมาณ 1-1.5 เมตร แล้วนำมาตรวจสอบว่ามีคุณสมบัติพร้อมที่จะนำมาใช้งานได้หรือไม่

2. แหล่งดินอยู่ที่ตำบลหลุมดิน ห่างจากโรงงานประมาณ 7-8 กม.

3. เมื่อได้ดินที่ต้องการแล้วจะขุดดินนำมาเก็บไว้เพื่อให้ใช้ได้ทั้งปี โดยจะดำเนินการเก็บดินไว้ในช่วง เมษายน-พฤษภาคม

เริ่มขบวนการผลิต

1. การเตรียมดิน เราจะนำดินที่เก็บไว้นำไปใส่ในบ่อหมัก แล้วเปิดน้ำใส่ให้เต็มทิ้งไว้ 3 วัน 3 คืน โดยใส่ทรายลงไปผสมด้วยประมาณ 1-2% หลังจากครบกำหนดแล้วนำน้ำออกแล้วนำดินนั้นขึ้นจากบ่อหมัก

รูป การเตรียมดิน

2. การโม่หรือกวนดิน เมื่อเสร็จขั้นตอนการเตรียมดินแล้วก้อจะนำดินใส่ถังกวนหรือเครื่องโม้

จุดประสงค์ในการโม่

2.1 ทำให้ดินแตกย่อย

2.2 ทำให้ดินมีความเหนียวเพิ่มขึ้น

2.3 ทำให้ดินเป็นเนื้อเดียวกัน

3. การขึ้นรูป จะต้องขึ้นเป็นตอนๆ ชิ้นงานที่มีขนาดเล็ก เช่น กระถางก็จะขึ้นเป็น 2 ตอน แต่ถ้าเป็นโอ่งซึ่งเป็นของใหญ่ก็จะขึ้นเป็น 3 ตอนเป็นต้น

การขึ้นรูปของโรงงานเราจะมี 2 วิธี คือ

3.1 วิธีแป้นหมุน การขึ้นรูปชนิดนี้ อาศัยความชำนาญของช่าง แรงเหวียงของแป้นหมุน (ซึ่งขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์) ช่างจะดึงดินให้ได้รูปทรงตามความต้องการ

3.2 วิธีขด (ยี) (ทำให้ดินเป็นเส้นกลมๆ) วิธีนี้แตกต่างกับวิธีแป้นหมุนคือ ชิ้นงานอยู่กับที่แต่ช่างจะหมุนไปรอบๆชิ้นงาน การขึ้นรูปวิธีนี้จะใช้ขึ้นกับชิ้นงานใหญ่ๆและขึ้นเป็นตอนๆเหมือนกัน วิธีนี้จะช้ากว่าแป้นหมุนมาก

รูป การขึ้นรูป

วิธีแต่ง (ตีโอ่ง) จะมีอุปกรณ์ในการตีโอ่ง 2 ชิ้นคือ ไม้ตีและไม้รอง

จุดประสงค์ในการแต่ง

1. จะทำให้รอยต่อ ติดต่อกันสนิทยิ่งขึ้น

2. เก็บรอยนิ้วมือของช่างปั้น

3. ได้รูปทรงตามต้องการ

4. การติดลาย ลายประจำจังหวัดราชบุรีคือ ลายมังกร ส่วนดินที่ใช้ติดลายนั้นเป็นดินที่ได้มาจากจังหวัดสุราษฏร์ธานีผสมกับดินราชบุรี การติดลายก็เพื่อทำให้โอ่งมีสีสันสวยงามมากขึ้น

รูป การติดลาย

5. การเคลือบ หลังจากติดลายแล้วก็จะนำไปเคลือบ น้ำเคลือบนั้นจะเป็นน้ำเคลือบพื้นเมืองซึ้งได้มาจากขี้เถ้าผสมกับขี้เลน โดยมีอัตราส่วนที่เหมาะสมกัน

6. การเผาโอ่ง หลังจากเคลือบแล้วต้องทิ้งไว้ให้แห่งสนิทประมาณ 7-10 วันแล้วนำเข้าเตาเผา อุณหภูมิที่ใช้ในการเผาประมาณ 1,150 องศาเซลเซียส ระยะเวลาในการเผาประมาณ 32-36 ชม. เมื่อได้กำหนดของสุกแล้วก็จะทิ้งไว้ให้เย็นประมาณ 12 ชม. แล้วจึงจะนำออกจากเตาเผา